Do określenia wykorzystania resursu żurawia potrzebne są przede wszystkim dane o liczbie cykli pracy, przenoszonych obciążeniach i warunkach użytkowania urządzenia. Trzeba także zebrać dokumentację urządzenia, historię przeglądów, napraw, modernizacji oraz informacje o wcześniejszych awariach. Jeżeli pełna historia pracy nie jest dostępna, można ją odtworzyć na podstawie dostępnych informacji i przyjętych metod technicznych. Osiągnięcie resursu nie oznacza automatycznie wycofania żurawia, ale wymaga oceny jego stanu technicznego, zwanego przeglądem specjalnym.
Resurs żurawia pozwala określić stopień wykorzystania urządzenia w odniesieniu do parametrów przyjętych podczas jego projektowania. Sama liczba lat od produkcji nie wystarcza więc do oceny. Dwa żurawie z tego samego roku mogą mieć zupełnie inny stopień zużycia, jeżeli pracowały z różną częstotliwością, w innych warunkach lub pod różnym obciążeniem.
Jakie dane identyfikacyjne żurawia trzeba przygotować?
Najpierw trzeba jednoznacznie ustalić, którego urządzenia dotyczy analiza. Potrzebne są dane producenta, model, numer fabryczny, rok produkcji oraz podstawowe parametry techniczne.
Warto przygotować dokumentację techniczną żurawia, instrukcję eksploatacji i dokumenty związane z jego rejestracją w odpowiedniej jednostce dozoru technicznego. Szczególne znaczenie mają informacje producenta dotyczące projektowanego czasu pracy, klasy urządzenia oraz dopuszczalnych obciążeń.
Dokumentacja stanowi punkt odniesienia dla późniejszych obliczeń. Pozwala porównać sposób, w jaki żuraw był użytkowany, z założeniami przyjętymi podczas jego projektowania.
Dlaczego liczba cykli pracy żurawia ma znaczenie?
Liczba cykli pokazuje, jak intensywnie żuraw był wykorzystywany. W przypadku dźwignic UDT traktuje liczbę wykonanych cykli jako jeden z podstawowych parametrów potrzebnych do kontroli stopnia wykorzystania resursu.
Cykl pracy można rozumieć jako okres od podjęcia ładunku do chwili, gdy urządzenie jest gotowe do rozpoczęcia kolejnego takiego zadania. Żuraw wykonujący wiele operacji każdego dnia wykorzystuje swój resurs szybciej niż urządzenie uruchamiane sporadycznie.
Przed rozpoczęciem analizy warto zebrać rejestry pracy, dane z liczników, raporty operatorów oraz inne zapisy pozwalające określić częstotliwość użytkowania.
Jakie informacje o obciążeniu trzeba zebrać?
Trzeba ustalić nie tylko liczbę wykonanych operacji, ale również masę przenoszonych ładunków. Częsta praca blisko maksymalnego udźwigu wpływa na konstrukcję inaczej niż regularne przenoszenie lekkich ładunków.
Przydatne są informacje o typowych ciężarach, największych przenoszonych ładunkach oraz częstotliwości pracy przy dużym obciążeniu. Na tej podstawie można określić rzeczywisty sposób wykorzystania urządzenia i określić klasę jego obciążenia.
Resurs uwzględnia bowiem zarówno liczbę cykli, jak i stan obciążenia oraz rzeczywiste warunki użytkowania.
Czy historia napraw i awarii wpływa na ocenę dalszej eksploatacji?
Tak. Przed oceną dalszej eksploatacji trzeba zebrać informacje o naprawach, modernizacjach, uszkodzeniach i wcześniejszych nieprawidłowościach żurawia.
Szczególnie ważne są naprawy konstrukcji nośnej, wysięgnika, połączeń spawanych oraz innych części poddawanych dużym obciążeniom. Trzeba także sprawdzić protokoły badań, przeglądów okresowych oraz wcześniejszych badań nieniszczących.
Jeżeli konstrukcja była naprawiana, dokumentacja powinna pozwalać ustalić zakres prac i sposób ich wykonania. Lubritech wykonuje naprawy spawalnicze urządzeń dozorowych na podstawie posiadanych uprawnień UDT, TDT i WDT, dlatego historia takich prac może zostać uwzględniona podczas dalszej oceny urządzenia.
Co zrobić, gdy nie ma pełnej historii pracy żurawia?
Brak pełnych danych nie oznacza, że resursu nie można określić. Przepisy pozwalają odtworzyć przebieg eksploatacji na podstawie aktualnej wiedzy technicznej, dostępnych informacji oraz rzeczywistych warunków użytkowania urządzenia.
Analiza może wtedy wykorzystać między innymi czas pracy zakładu, częstotliwość używania żurawia, rodzaj wykonywanych operacji i typowe obciążenia. UDT przewiduje również metody szacunkowe dla urządzeń, których historia jest niepełna lub nieznana.
Im więcej danych uda się zebrać, tym dokładniej można odtworzyć sposób eksploatacji.
Co dzieje się po osiągnięciu resursu żurawia?
Osiągnięcie resursu nie oznacza automatycznie końca eksploatacji żurawia. Eksploatujący powinien wtedy przeprowadzić ocenę stanu technicznego urządzenia lub zlecić jej wykonanie, zwane przeglądem specjalnym.
Ocena może wykazać, że urządzenie wymaga naprawy, modernizacji, wymiany określonych części albo dalszych badań. Dopiero wyniki kontroli pozwalają określić możliwość dalszego użytkowania.
Dlatego dane dotyczące resursu warto gromadzić przez cały okres pracy żurawia. Dobrze prowadzona historia urządzenia ułatwia późniejszą ocenę i ogranicza potrzebę szacowania danych wiele lat po rozpoczęciu eksploatacji.
Najczęściej zadawane pytania
Czy wiek żurawia decyduje o wykorzystaniu jego resursu?
Tak, ale nie tylko to bierzemy pod uwagę określając resurs. Sam wiek urządzenia nie określa stopnia wykorzystania resursu. Znaczenie mają przede wszystkim liczba cykli, obciążenia oraz sposób i warunki eksploatacji.
Czy resurs trzeba określać także dla rzadko używanego żurawia?
Tak. Mała częstotliwość użytkowania może oznaczać wolniejsze wykorzystanie resursu, ale nie zwalnia eksploatującego z kontroli przebiegu eksploatacji urządzenia.
Czy po naprawie żurawia trzeba ponownie analizować jego resurs?
Naprawa może mieć znaczenie dla dalszej oceny stanu urządzenia, dlatego jej zakres i dokumentację trzeba uwzględnić w historii eksploatacji. Sama naprawa nie zeruje dotychczasowego przebiegu pracy żurawia.
Kto odpowiada za kontrolę resursu urządzenia?
Za monitorowanie przebiegu eksploatacji i określenie resursu odpowiada eksploatujący urządzenie. W razie potrzeby może zlecić wykonanie obliczeń i oceny podmiotowi posiadającemu odpowiednią wiedzę techniczną.
Czy brak licznika cykli uniemożliwia określenie resursu?
Nie. Jeżeli urządzenie nie rejestrowało cykli pracy, można wykorzystać dane szacunkowe o intensywności użytkowania, liczbie operacji i typowych obciążeniach. Metoda powinna uwzględniać rzeczywiste warunki pracy urządzenia.
